بسم الله الرحمن الرحیم

و صلّی الله علی محمّد و آله الطّاهرین و لعنه الله علی اعدایهم اجمعین

تمامی توصیه های اسلام، برآمده از وحی و متکی بر حکمت مطلقه حضرت حق، جلّ و علا، هستند به این معنا که هر یک از این دستورات بر مصالحی واقعی و حکیمانه بنا شده اند. از آنجا که حکمت خدای متعال حکمتی تام و ناظر به تمام مراتب آفرینش است؛ مصالح گنجانده شده در دستورات دینی نیز دارای مراتب مختلفی هستند که هرکس به فراخور معرفت خویش از آنها بهره می برد. مثلا همان طور که می توان از نماز به عنوان معراج مومن بحث کرد و رسیدن به حقیقت این معراج را هدف قرار داد، آثار مثبت روحی روانی و یا حتی تاثیرات مفید جسمانی نماز نیز قابل بحث است و اگرچه سطح این گونه بحث ها با هم یکی نیستند اما هرکدام در جای خود صحیح و باارزش هستند.

برای ما مسلمانان، همین که ثابت شود دستوری از جانب خدا یا پیامبر یا حضرات معصومین(علیهم السلام) صادر شده است حجت تمام است؛ چه به مصالح آن دستور آگاه باشیم و چه نباشیم. در واقع صدور امر از جانب خدا و معصومین(علیهم السّلام) بزرگترین حجّت برای هر مسلمانی است. حال اگر این حجت با معرفت توام شود که نور علی نور خواهد بود اما به هرحال ندانستن حکمت اوامر الهی جواز عدم تبعیت نیست. در این بین، نکته بسیار مهم آن است که اگر حکمت یک دستور الهی در بررسی های تجربی مشخص شود باید توجه داشته باشیم که:

۱- اهمیت یافته های تجربی در حد روشن ساختن گوشه ای از حکمت های عبادات است و هرگز نباید بیش از این مقدار به آنها بها داد و به ویژه لازم است از منحصر کردن حکمت دستورات الهی در یافته های تجربی پرهیز کرد.

۲- یافته های تجربی، علومی لایتغیّر نیستند و ممکن است در پژوهش های آینده، آن یافته کامل تر شود یا حتی بطلان آن اثبات شود. بنابراین ذوق زدگی بیش از حد در مورد تایید دستورات دینی از سوی علوم تجربی اصلا صلاح نیست.

۳- چنان که گفتیم، حکمت دستورات دینی دارای مراتب مختلفی است که همزمان با هم در مراتب مختلف آفرینش ساری و جاری هستند و هیچ کدام نافی و مزاحم دیگری نیست؛ برای مثال اگر دلایل زمین شناختی وقوع زلزله کشف می شود و ساختن بناهای ضدّزلزله رواج می یابد؛به این معنا نیست که باید منکر اثر انجام برخی گناهان در وقوع زلزله شویم چراکه همان خدایی که زلزله را با انجام بعضی گناهان بندگانش مرتبط کرده است؛ حکمت هایی را نیز در علوم تجربی عادی قرار داده است که اگر انسان ها با تلاش به آنها دسترسی پیدا کنند از فواید آن بهره خواهند برد اگرچه نهایتا قدرت مطلق، خدای متعال است و هر گاه صلاح بداند تمام این علوم در برابر کبریای او مهمل و بی اثر خواهند شد.

مطلبی که در ادامه می آید هم  اثباتی تجربی و لذّت بخش بر یکی از دستورات مهم دینی ما یعنی وضو گرفتن است که مطالعه آن را به همه شما توصیه می کنم ولی به این شرط که از نکات فوق الذکر غافل نشوید و فراموش نکنید که: الاسلام یعلوا و لا یعلی علیه.

وضو

از نظر اسلام عزیز، داشتن وضو همیشه امری است پسندیده تا آن حد که در آموزه های دینی ما، «دایم الوضو بودن» یک ارزش غیرقابل انکار به حساب می آید؛ برای مثال، حضرت ختمی مرتبت، محمّد مصطفی(صلّی الله علیه و آله و سلّم) می فرمایند:« اِنِ اسْتَطَعْتَ اَنْ تَکُونَ بِاللَّیْلِ وَ النَّهَارِ عَلَی طَهَارَهٍ فَافْعَلْ فَاِنَّکَ تَکُونُ اِذَا مِتَّ عَلَی طَهَارَهٍ مِتَّ شَهِیداً : اگر می توانی که در تمام شبانه روز با وضو باشی این کار را بکن که اگر در حال طهارت بمیری، شهید از دنیا رفته ای.»(وسایل ‏الشیعه؛ ج ۱؛ ص ۳۸۳)

 دكتر حسين علايي/ پزشكي عمومي

حسن رضا رضايي / كارشناسي ارشد تفسير و علوم قرآن

چكيده

با وجود پیشرفت‌ فراوان دانش پزشکی هنوز شاهد اعتراف دانشمندان در زمینه هم‌نوایی علوم با قرآن هستیم. در اين مقاله شبهه‌هاي «آفرينش انسان»، «خلقت گوشت بعد از استخوان در دوران جنینی»، «منشاء مني» و «آگاهي از جنس جنين» بررسي و نقد مي‌شود و روشن مي‌گردد كه آيات پزشكي نه تنها با هم‌ اختلاف ندارند، بلكه با علوم پزشكي هم ناسازگار نيستند.

واژه‌هاي اصلي: قرآن، علوم پزشكي، تناقض.

درآمد

قرآن وحی الهی است (شوری/ 7)؛ نه مکتوب بشری، از این رو نه تحریف می‌پذیرد (فصلت/ 42)، نه اختلاف و تناقض مطالب را بر می‌تابد (زمر/ 28). قرآن متناقض نمی‌تواند ادعای جهانی و جاودانگی نماید. تحدّی (به مبارزه طلبیدن) (بقره/ 23)، معارف بلند و اعجازها (بلاغی، فصاحتی، ادبی، علمی و...) نشان مي‌دهد که تفکر بشری در تدوین و تنظیم آن دخالت نداشته است و تناقضي بين آيات نيست، اما برخي با گزينش ظاهرگرايانه بعضی آیات و مراجعه نکردن به آیات دیگر و تفاسیر و احادیث، تناقض قرآن با علوم پزشكي يا تناقض بين آيات را برداشت مي‌کنند.

1 ـ تناقض‌نمايي آيات آفرينش انسان

انسان از چه ماده‌اي آفريده شده است؟

آيات قرآن 6 ماده را مطرح كرده‌اند: 1ـ خون (علق/201) 2ـ آب (فرقان/45؛ نور/40؛ انبياء/30) 3ـ گل پخته (حجر/26) 4ـ خاك (روم/11ـ20؛ آل‌ عمران/59) 5 ـ زمين (هود/61) 6ـ يك قطره از آب غليظ (نحل/4؛ قيامت/37).

حال اين پرسش مطرح مي‌شود كه اين تناقض‌ها را چگونه مي‌توان توجيه كرد؟[1]

بررسی و نقد

الف) آفرینش انسان از خاک

قرآن در بعضي از آيات «آفرينش حضرت آدم» و در بعضي ديگر «خلقت تمام بشر» را از خاك مي‌داند. براي مثال مي‌فرمايد:

وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنسَانِ مِن طِينٍ(سجده/ 6)؛ «آفرینش انسان را از گل آغاز کرد».

خداوند در آیه 59 سوره آل عمران به آفرینش حضرت آدم اشاره دارد (طباطبايي، محمد حسين، الميزان في تفسير القرآن، 16، 374)؛ نه همه انسان‌ها، اما در آیات دیگر خلقت تمام انسان‌ها را از خاک می‌داند: وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلاَلَةٍ مِن طِينٍ (مومنون/ 12؛ حج/ 5؛ غافر/ 67)؛ «و به یقین انسان را از چکیده‌ای از گل آفریدیم».

از آفرينش انسان در بعضی از آیات با «تراب» إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِن تُرَابٍ، (حج/ 5؛ غافر/ 67)، «طین» (سجده/ 6) و «صلصال» (وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن صَلْصَالٍ مِّنْ حَمَإٍ مَّسْنُونٍ (حجر/ 26)؛ «و به يقين انسان را از گِل خشكيده‏اى كه از گِل سياهِ (بدبوى مانده) شكل يافته گرفته شده بود، آفريديم» و «ارض» هُوَ أَنشَأَكُم مِنَ الْأَرْضِ(هود/ 61)؛ «خداوند شما را از زمین آفریده است» ياد شده است.

این اختلاف ظاهری موجب تناقض‌پنداري می‌شود، اما با بررسی واژه‌ها درمی‌یابیم آيات تناقضی ندارند.

1. «طین» به معنی «خاک آميخته با آب، یا خاک مرطوب» است. از آیه إِنَّا خَلَقْنَاهُم مِن طِينٍ لاَّزِبٍ (صافات/ 11)؛ «ما آن‌ها را از گل چسبنده آفریدیم»، استفاده می‌شود که «طین» آميخته‌اي از آب و گل است که حالت چسبندگی دارد (مصطفوي، حسن، التحقيق، ذيل واژه «طين»). اين واژه در قرآن 8 مرتبه و به صورت نکره درباره خلقت انسان آمده و به معناي گل مخصوص است.

2. «تراب» به معنی خاک است و به معناي «مسکنة و خضوع» هم آمده است. «ترب الرجل» یعنی فقیر گشت (از شدت فقر خاک نشین شد). قرآن 6 بار از تراب به صورت نکره براي خلقت انسان استفاده كرده است (مصطفوی، همان، راغب اصفهانی، مفردات؛ ابن منظور، لسان العرب؛ قرشي، قاموس قرآن، ذیل ماده طین و تراب).

3. واژه صلصال به معنای گل خشک و گل خالص آمیخته به خاک است که چون خشک شود (در وقت دست زدن)، صدا می‌دهد (العین، و قاموس قرآن، ذیل واژه صلصل) و چهار مرتبه در قرآن (حجر/ 26، 27، 33؛ رحمن/ 14) آمده است.

4. «ارض» چهارصد و شصت و يک بار در قرآن تکرار شده و همیشه به صورت مفرد به کار رفته است و به معانی کره خاکی، قطعه‌ای از زمین، و پهنای زمین آمده است (مصطفوی، همان،‌ ذیل واژه ارض).

5. «صلصال» با «حماء» (گل سیاه و بدبو) (العین، ذیل واژه حماء) فرق دارد. «حماء» نيز با «تراب» فرق دارد، هر چند تمام موارد ذكر شده، در جوهر اصلي آن (تراب) ريشه دارد و حالت‌ها و مراحل ياد شده هر كدام از «تراب» منشأ مي‌گيرد (معرفت، محمد ‌هادی، شبهات و ردود، 249).

«قرآن در آیات متعدد از خلقت انسان نقل می‌کند: انسان از صلصال ـ مثل فخّار ـ‌ (گل خشكيده همچون سفال) خلق شده است یا از خاک خلق شده است که این جا اشاره می‌کند به خلقت آدم، مستقيم يا غيرمستقيم (رضايي اصفهاني، محمد علي، پژوهشي در اعجاز علمي قرآن، 2، 249 به بعد).

سخن در اين است که خلقت بشر بعد از آن حضرت، چگونه بود؟

مفسران (هر چند بعضی این‌گونه توجیه می‌کنند که آیات در بیان واسطه‌هاست، یعنی انسان ها با واسطه آدم از خاک آفریده شدند (مصباح یزدی، محمد تقي، معارف قرآن، 330).) با کمک دانش جدید دریافته‌اند که ريشه ساختمانی وجود انسان، از خاک است. تحقیقات نشان داده است اگر جسم انسان به اصل خود برگردانده شود، شباهت زیادی به یک معدن کوچک خواهد داشت که از ترکیب حدود بيست و دو عنصر تشکیل شده است.

بیماری تنفسی که عموما در ارتباط با بیماری ریوی است شامل گروهی از بیماری‌ها هستند که از طریق درگیر کردن بخش یا قسمت‌هایی از دستگاه تنفس باعث اختلال در عملکرد ریه‌ها می‌گردند. گاهی بیماری تنفسی در نتیجه آسیب به پرده جنب(پلورا)، حفره پلورال یا ماهیچه‌ها و اعصاب تنفسی ایجاد می‌شود. ریه‌ها مهمترین قسمت دستگاه تنفسی هستند که در عمل تبادل گازهای تنفسی جهت تامین اکسیژن بافت‌های مختلف بدن و دفع دی اکسید کربن نقش دارند. نایژه‌ها، نایژک‌ها و آلوئول‌ها از اجزای مهم هر کدام از ریه‌ها به‌شمار می‌آیند که در یک بیماری تنفسی ممکن است درگیر شوند. گاهی ضایعه در بافت ریه یا عروق خونی آن ایجاد می‌گردد. بیماری‌های ریوی در هر سال بسیاری از افراد جامعه را مبتلا می‌کنند که باعث کاهش سطح عملکرد فرد در فعالیت‌های روزمره می‌گردند. بیماری‌های دستگاه تنفسی در انگلستان شایع ترین عامل مراجعه به پزشکان عمومی است.میزان اختلال در عملکرد تنفس در یک بیماری ریوی به نوع بیماری و وسعت آسیب وارده بستگی دارد. بیماری‌های ریوی یکی از عوامل مهم مرگ و میر افراد در سراسر جهان است.

انواع بیماری ریوی

یک بیماری ریوی ممکن است باعث درگیری مجاری تنفسی، بافت ریه یا عروق خونی گردد.معمولا ترکیبی از این اختلالات در بسیاری از بیماری‌ها ی تنفسی دیده می‌شوند. به طور کلی می‌توان بیماری‌های تنفسی را به گروه‌های زیر تقسیم بندی کرد:

• بیماری‌های انسدادی ریوی
• بیماری‌های محدود کننده ریوی
• بیماری‌های عروقی ریوی
• بیماری‌های دیگر

بیماری‌های انسدادی ریوی

بیماری‌های انسدادی ریه در ارتباط با انسداد مجاری هوایی نایژه‌ها، نایژک‌ها، مجاری آلوئولی و آلوئول‌ها هستند. این گروه از بیماری‌ها با کاهش سرعت جریان بازدمی مشخص می‌شوند.در بیماری‌های انسدادی ریوی وضعیتی ایجاد می‌شود که باعث مقاومت به عبور جریان هوا می‌گردد. عواملی که ممکن است باعث مقاومت به عبور جریان هوا در یک بیماری انسدادی ریه گردند عبارتنداز:

• التهاب مزمن
• اسپاسم برونش‌ها (برونکواسپاسم)
• فیبروز شدن که غیر قابل برگشت است
• عدم برگشت پذیری راه‌های هوایی و آلوئول‌ها به علت آسیب

بیماری‌های انسدادی ریوی شامل موارد زیر است:

• برونشیت مزمن
• آمفیزم
• آسم
• بیماری انسدادی مزمن ریوی (COPD) که شامل بیماری‌های برونشیت مزمن، آمفیزم و بیماری مجاری هوایی کوچک است.
• فیبروز سیستیک
• برونشکتازی

از میان بیماری‌های انسدادی ریوی، بیماری‌های انسدادی مزمن ریوی (COPD) و آسم شیوع بیشتری دارند.

بیماری‌های محدود کننده ریوی

بیماری‌های محدود کننده ریه در ارتباط با کاهش ظرفیت ریه‌ها است که باعث کاهش حجم ریه‌ها می‌گردند.در شرایط فیزیولوژیکی، بیماری‌های محدود کننده ریوی از طریق کاهش ظرفیت کل ریوی (TLC)، ظرفیت حیاتی (VC) یا حجم استراحت ریوی (ظرفیت باقیمانده عملکردی یا FRC) مشخص می‌گردند.عواملی که در ایجاد این گروه از بیماری‌ها نقش دارند مربوط به بیماری‌های موثر بر بافت ریه، پلورا (پرده جنب)، دیواره قفسه سینه یا اختلالات است.

• بیماری‌ها و اختلالات دیواره قفسه سینه
• بیماری‌ها و اختلالات دستگاه عصبی-ماهیچه‌ای
• پنومونی
• (ARDS)

الدعا مخ العبادة : دعا مغز و روح عبادت است _{{پیامبر اکرم (ص)}}

امام صادق (ع): همانا بنده مومنی درباره حاجتی خدای خود را خوانده و دعا  می کند در آن حال خداوند عزّوجلّ به فرشتگان گوید حاجت او را دیرتر برآورید چون مشتاق شنیدن صدای دعای او هستم و در روز قیامت خدای عزّوجلّ به آن بنده خواهد گفت:بنده من دعا کردی و من برآوردن حاجت تو را مدتی به تاخیر انداختم و ثواب دیر برآوردن حاجتت الان چنین و چنان خواهد و درباره فلان مطلب دعا کردی باز هم دعایت را دیر مستجاب کردم و اکنون به عوض دیر مستجاب شدن دعایت مزد و پاداش فراوانی خواهم داد.امام صادق (ع) فرمود:همین که مومن خوبی نتیجه را می بیند آرزو می کند ای کاش هیچ یک از دعاهایش در نیا مستجاب نمی شد. _{(ب21،ح5،ص1112)}

پیامبر اکرم (ص) فرمود:هر مسلمانی که دعا کرده و خدا را بخواند البته در غیر رحم و گناه حتما یکی از این سه نعمت به او داده خواهد شد.

اول : خواسته اش را بزودی برآورد.
دوم : ذخیره آخرتش قرار دهد.
سوم : پیشامد ناگواری را از او دور کند.

یاران گفتند اگر چنین است فراوان دعا کنیم.فرمود:فراوان دعا کنید.

امام صادق (ع) : خداوند در روز قیامت دعای مومنان را جز کارهاینیک شمرده و به همین بهانه در بهشت جای بهتری به آنان خواهد داد.

امام علی (ع) : دعا سپر مومن در مقابل بلاهاست و اگر درب خانه ای را زیاد بکوبی عاقبت به رویت باز شود.خداوند دوست دارد بندگانش از او درخواست کنند و به پاداش دعای آنان روز قیامت مانند عملهای دیگرشان خواهد داد. _{(وسائل الشیعه)}

امام صادق (ع) : بر شما باد به دعا کردن چه اینکه هیچ وسیله ای مانند دعا شما را به مقامات قرب معنوی نزدیک نمی کند.

رسول اکرم (ص) : دعا مغز و روح عبادتها است هیچ دعایی بی اثر نمی ماند و لااقل کفاره بعضی گناهان واقع می شود._{(وسائل الشیعه)}

کيف بچه‌ها را هم پر مي‌کنيد از نان‌هايي که لاي آن از اين‌جور چيزها چپانده شده؟ شکي نيست که آماده کردن و خوردن يک ساندويچ کالباس خيلي سريع‌تر و راحت‌تر از تهيه يک وعده آبگوشت بزباش است و احتمالاً، متاسفانه بچه‌ها هم از آن استقبال بيشتري مي‌کنند.

اما هيچ شده به زيان‌ها و خطرهاي اين رژيمي ‌که به آن عادت کرده‌ايد، فکر کنيد؟ به‌تازگي محققان هشدارهاي جديدي درباره زيان‌هاي اين‌گونه فراورده‌هاي گوشتي آماده داده‌اند.

البته تا به حال هشدارهاي زيادي درباره خطر فراورده‌هاي گوشتي، مانند همبرگر،‌ هات‌داگ، سوسيس، کالباس و مشابه آن شنيده بوديم، اما بيشتر اين خبرها حول اين محور مي‌چرخيد که مواد نگهدارنده موجود در اين فراورده‌ها مي‌تواند احتمال بروز انواع سرطان‌ها را زياد کند؛ به‌خصوص سرطان‌هاي دستگاه گوارش. چندي قبل هم هشداري از محققان شنيديم درباره بالا رفتن احتمال ابتلا به سرطان سينه در افرادي که از اين فراورده‌هاي گوشت قرمز بيشتر استفاده مي‌کنند.

اين بار محققان هشدار ديگري داده‌اند و آن اين‌که نيتريت موجود در اين مواد غذايي مي‌تواند احتمال بيماري «انسداد مزمن ريوي» را بالا ببرد.

به گزارش پايگاه اينترنتي رويترز، اين محققان دانشگاه كلمبيا در آمريکا، مي‌گويند حتي حذف عوامل خطرساز ديگر، مانند سيگار كشيدن، رژيم غذايي ناسالم و نيز بالا رفتن سن هم اثري در اين نتيجه‌گيري ندارد و باز هم مي‌توان گفت احتمال ابتلا به بيماري مزمن انسداد ريوي در افرادي كه دست‌كم ۱۴بار در ماه فراورده‌هاي گوشتي مصرف مي‌كردند، ۷۸ درصد بيشتر از افرادي بود كه اين فراورده‌هاي گوشتي را مصرف نمي‌كردند.

 رئیس انستیتو تغذیه و صنایع غذایی ایران، گفت: اما عادات ناصحیح و همراه کردن بعضی از آن‌ها با هم قدرت جذب را کاهش می‌دهد، به طوری که مصرف ماست همراه با غذاهای گوشتی از جمله آنهاست.

دکتر احمدرضا درستی با بیان این مطلب گفت: ماست از جمله لبنیاتی است که برای بدن لازم و ضروری است، در عین حال گوشت نیز با پروتئین و ویتامین ۱۲ B موجود در آن از جمله مواد مورد نیاز انسان است اما در صورت مصرف همزمان این دو با هم، میزان جذب آهن توسط بدن کاهش می‌یابد.

وی دلیل این امر را یکی بودن ناقل آن‌ها عنوان کرد و افزود: خوردن گوشت و ماست با هم موجب می‌شود میزان زیادی کلسیم و آهن وارد بدن شود اما میزان جذب آن کمتر از میزان وجود آن‌ها در غذا و بدن بوده و میزان جذب آن‌ها بسیار کمتر خواهد شد.

دکتر درستی توصیه کرد: حتی‌الامکان باید یک ساعت پس از مصرف غذای گوشتی، ماست خورده شود و یا اگر به هر دلیلی امکان خوردن ماست ساعاتی بعد از مصرف غذا نیست بنابراین بهتر است ابتدا غذا صرف شود و سپس در اتمام غذا، ماست بخورید. در ‌‌نهایت نیز اگر کودکان یا افرادی که نمی‌توانند هر کدام از آن‌ها را به تنهایی مصرف کنند خوردن هر دو ماده با هم منع نمی‌شود. 

به نقل از جام جم

 آپنه ی خواب

آپنه ی خواب مشکلی جدی است که طی آن فرد در حین خواب مکرراً دچار حملات کوتاه قطع تنفس می ‌شود. این افراد بعد از مدت کوتاهی که به خواب می ‌روند، دچار احساس تنگی نفس و قطع آن می ‌شوند و از خواب بیدار می‌شوند.

افرادی که دچار آپنه ی خوابِ درمان نشده هستند، خطر بیشتری برای ابتلا به فشار خون بالا،  سکته ی قلبی، نارسایی قلبی و سکته ی مغزی  دارند.

احتمال ابتلا به آپنه ی خواب در زنان پس از یائسگی بیشتر می ‌شود. سایر عواملی که خطر این مشکل را افزایش می‌‌ دهند اضافه وزن، سیگار  کشیدن، استفاده از الکل، قرص‌های خواب و سابقه ی خانوادگی آپنه ی خواب است.

علایم این بیماری عبارتند از: تنفس نامنظم و انسداد راه تنفسی در هنگام خواب همراه با خواب‌آلودگی شدید در طی روز.

اگر احتمال می‌‌ دهید به این بیماری مبتلا باشید، با پزشک خود در مورد آزمایشات تشخیصی مربوطه مشورت کنید.

اگر اضافه وزن دارید، حتی میزان اندکی کاهش وزن (۱۰درصد وزن قبلی تان) می ‌تواند موارد خفیف آپنه ی خواب را از بین ببرد. سایر مواردی که به شما کمک ‌می‌ کند عبارتند از: ترک سیگار، پرهیز از الکل و قرص‌های خواب‌آور.

خوابیدن به پهلو هم به عوض خوابیدن به پشت در تخفیف علائم کمک کننده است. بعضی افراد به وسائل مکانیکی که فشار هوا را در داخل بینی آنها افزایش می‌ دهند نیاز پیدا می ‌کنند. در موارد شدید ممکن است جراحی نیاز شود.

10راه کنار آمدن با غم و اندوه مرگ
پذیرش احسا‌س‌تان: غم، اندوه، اشک، احساس تهی شدن و غیره موضوعی طبیعی است.

سعی نکنید تا عواطف و احساسات‌تان همچون خشم، گناه، ناامیدی یا درد را انکار کنید.

اجازه بدهید که سایرین به شما کمک کنند: با غذا آوردن برای شما، مراقبت کردن، برطرف کردن نیازهای روزمره‌تان، ...

احساسات‌تان را از طریق اشک‌، صحبت با سایرین و... ابراز کنید.

احساس نکنید که شما باید قوی و شجاع و آرام باشید، اگر چه این حق را دارید.

روزها را همان‌گونه که هستند بپذیرید و آماده مواجهه با آینده باشید.

به خودتان، فرصت و زمان بدهید تا دردها، درمان و زخم‌ها، التیام یابند.

مراسم بزرگداشت را فراموش نکنید.

فکر نکنید، حق ندارید ناراحت باشید زیرا سوگواری، امری طبیعی است.
 
به دنبال مشورت‌های تخصصی باشید البته اگر هنوز پس از شش ماه، ناراحتی و غصه‌تان رفع نشده. موارد درمانی می‌تواند کاملا موثر بوده و از مشکلات روان‌شناختی آتی پیشگیری کند.

 وضعیت آب و هوا از جنبه‌های مختلف بر رفتار انسان‌ها تاثیرگذار خواهد بود. اغلب ما انسان‌ها به طور ناخودآگاه نسبت به پیش‌بینی وضع آب و هوا کنجکاو هستیم و با توجه به آن درباره‌
همراه داشتن چتر برای رفتن به محل کارمان یا تماشای یک مسابقه ورزشی تصمیم‌گیری می‌کنیم. اما اگر تا به حال تنها به همین موضوع اکتفا کرده‌اید، باید توجه داشته باشید که از این پس باید بیش از گذشته نسبت به پیش‌بینی وضعیت آب و هوا که توسط رسانه‌ها اعلام می‌شود کنجکاو باشید، چرا که بررسی‌های انجام شده توسط محققان نشان داده است چگونگی وضعیت آب و هوا می‌تواند نقش بسیار مهمی بر شکل‌گیری احساسات و عواطف شما داشته باشد.

بدون تردید اخلاق و رفتار ما و برنامه‌ریزی برای سفر، رویدادهای ورزشی، کشت محصولات کشاورزی تامین‌کننده مواد غذایی مورد نیاز و حتی توانایی در شنیدن صداهای اطرافمان تحت‌تاثیر شرایط جوی متغیر خواهد بود. علاوه بر این سیستم ایمنی بدن انسان نیز با افزایش یا کاهش دما، بشدت متاثر خواهد شد. بنابراین می‌توان گفت شرایط جوی نیز یکی از متغیرهای محیطی است که می‌تواند نقش مهمی در سلامت جسمانی و روانی ما انسان‌ها داشته باشد و این در حالی است که این موضوع تاکنون چندان مورد توجه محققان قرار نگرفته است.

بررسی‌های انجام‌شده توسط محققان در سطح جوامع مختلف نشان داده است که افزایش مدت زمان و شدت تابش نور آفتاب نقش بسیار مهمی در افزایش رضایتمندی افراد نسبت به محیط اطرافشان دارد. این در حالی است که اغلب افراد در روزهای ابری و بارانی احساس افسردگی و ناراحتی می‌کنند. بر این اساس محققان در تلاش هستند تا به علت اصلی شیوع افسردگی و بیماری‌هایی مانند آسم و سردرد شدید در میان افراد در روزهای سرد سال پی ببرند تا با استفاده از نتایج به دست آمده بتوانند تاثیر آب و هوا بر انسان‌ها را در ابعاد وسیع‌تری مورد بررسی قرار دهند. بسیاری از مردم نسبت به خطرات ناشی از افزایش دما و بویژه تاثیر قرار گرفتن در معرض تابش نور خورشید در افزایش خطر احتمال ابتلا به سرطان پوست آگاه هستند، اما کمتر به تاثیر افزایش دما در افزایش تعداد مبتلایان به سکته مغزی و حملات قلبی توجه کرده‌اند. در روزهای بارانی، ناراحتی‌های ناشی از رماتیسم و آسم به مراتب افزایش پیدا می‌کند. همچنین دوره‌های کوتاه‌مدت سرما، ابتلا به سکته مغزی و حمله قلبی در میان سالمندان را به میزان قابل توجهی افزایش خواهد داد. بنابراین می‌توان گفت وضعیت آب و هوا می‌تواند نقش بسیار مهمی در سلامت جسمی و روانی افراد داشته باشد. افسردگی در فصل زمستان یکی از بیماری‌های شایع در میان ساکنان شمال اروپاست که براساس بررسی‌های انجام‌شده توسط پزشکان بیش از 20‌درصد این افراد در روزهای زمستانی و سرد سال به آن مبتلا خواهند شد. همچنین بیش از 500 هزار نفر از مردم انگلیس نیز به سندروم اختلالات عاطفی فصلی مبتلا می‌شوند که ابرهای کم‌ارتفاع و شب‌های طولانی زمستانی در ایجاد آن نقش بسیار مهمی دارند. این افراد به علت تغییرات بیوشیمیایی ایجاد شده در مغز دچار افسردگی می‌شوند. آنها ساعات طولانی از شبانه‌روز را می‌خوابند، اما همواره احساس خستگی می‌کنند. همچنین افراد مبتلا به چنین اختلالاتی بسیار تحرک‌پذیر و زودرنج بوده و از انجام امور روزانه و برقراری روابط اجتماعی با دیگران ناتوان هستند. این در حالی است که با افزایش طول روز شدت بیماری کاهش یافته و حتی اگر آنها در روزهای زمستانی تنها دو ساعت زیر تابش نور مصنوعی قرار گیرند 80 درصد علائم بیماری بهبود می‌یابد.